Hoewel de Haagse Beemden een nieuwbouwwijk is, heeft onze wijk wel degelijk een grote rol gespeeld in de geschiedenis van de Baronie van Breda. Zo werd hier gedurende de tachtigjarige
oorlog hard gevochten!

Jeroen Thoolen

Breda is regelmatig het toneel geweest van strijdgewoel tussen staatse (‘Nederlandse’) en Spaanse legertroepen. De Baronie van
Breda behoorde destijds toe aan Willem van Oranje, die regelmatig
op het kasteel van Breda verbleef, het huidige onderkomen van de
Koninklijke Militaire Academie in Breda-centrum. Breda lag voortdurend onder vuur en stond bekend als een ‘byna noverwinnelycke’ vestingstad.

Spinola
Ambrogio Spinola was van oorsprong een Italiaanse markies. Hij trad in 1598 in militaire dienst voor Spanje. Vanaf 1605 voerde hij het leger van Filips II van Spanje aan in de Nederlanden. De Nederlanden waren kort voor de dood van Filips II van Spanje cadeau gedaan aan Isabella van Spanje. In gevechten was Spinola
moedig en een strateeg. Door de opstandige Noordelijke Nederlanden werd hij gevreesd en bewonderd om zijn militaire
talent. Een anekdote uit die tijd verhaalt dat aan prins Maurits
tijdens een diner werd gevraagd wie hij beschouwde als de grootste
militaire leider van de eeuw, waarop Maurits antwoordde met “Spinola is de nummer twee”.
Behalve om zijn militaire inzicht stond Spinola ook bekend als een
gentleman en een eerlijk leider. Onder zijn leiding werden
in 1624 en 1625 legerkampen aangelegd in Ginneken, Princenhage, de Hartelberg, Terheijden, Teteringen en ook nabij ’t Hooghuys in wijkdeel Gageldonk. Deze belegeringslinies
waren door aarden wallen, brede grachten en loopgraven met elkaar verbonden. De totale omtrek bedroeg zeker dertig kilometer. De bouw duurde door de inzet van duizenden soldaten
slechts zeventien dagen. Breda leek een onneembare vesting.
Ook Spinola zag dit in en koos voor een ietwat ongebruikelijke
wijze van uitschakelen. Door uithongering van de vijand gaf
Breda zich – vanwege pest en honger- op 5 juni 1625 over.

Spinolaschans
De Spinolaschans of Grote Schans - net ten noorden van de Haagse Beemden - en de Kleine Schans in Terheijden zijn zichtbare herinneringen aan deze tijd. De huidige kleine schans in Terheijden is een kleine versie van de oorspronkelijke, maar geeft een betrouwbaar beeld van hoe het er destijds exact op dezelfde plek uitgezien heeft . Je kunt er nu fi etsen en wandelen. De Grote Schans ligt als een bosachtig gebied in de hoek tussen de rivier de Mark en het Markkanaal richting Oosterhout. Het Markkanaal ligt er nog niet zo lang. Dat is pas begin twintigste eeuw gegraven. De Mark zelf geeft een aardig idee van de situering destijds: de middeleeuwse weg van Breda naar het noorden en de Vuchtpolder
(Hoge Vucht). Het Markkanaal was destijds dus land. De “Fietsroute door Monumentaal Groen Breda” loopt er aan de zuidoostkant langs. De contouren van de oorspronkelijke schans zijn goed zichtbaar via Google Earth (zie afb eelding): net als de kleine
schans in een soort stervorm, hier gevormd door bomen.
Vervolg op pagina 5

vervolg van voorpagina:

Asterdschans
Zo nu en dan duiken ook nog onzichtbare delen van de voormalige
belegeringslinies op. Bij het bouwrijp maken van Bedrijventerrein
Steenakker werden tussen 1998 en 2001 al resten van een Bredaas legerkamp opgegraven. Vorig jaar oktober werden vervolgens nabij de Asterdplas de resten gevonden van de ‘Asterdschans’. In een wei in Achter-Emer, niet ver bij de Mark
vandaan, stuitten archeologen tijdens het graven van proefsleuven
op meerdere grachtjes, een met plakken versterkte loopgraaf
en een met grasplaggen beklede aarden wal. In de loopgraaf
werden veel goed dateerbare keramiekscherven gevonden,
afkomstig van soldaten die er in zeer eenvoudige potten en pannetjes hun eten boven kampvuren kookten.
De schansen zijn precies gesitueerd volgens de kaarten die
uit die tijd bekend zijn en het is dus zeer aannemelijk dat in onze
wijk meer resten uit de Tachtigjarige oorlog verstopt liggen.
Diverse fietsroutes leiden langs deze voormalige belegeringslinies.
Onder andere de Spinolaroute en de Fietsroute door
Monumentaal Groen Breda. Ook in het in januari verschenen
boek ‘Breda Buiten’ van Sectie D wordt aandacht geschonken aan
de middeleeuwse linies in onze omgeving. Wie het boek koopt
krijgt zeven fietsroutes mee die onder andere langs de Spinolaschans leiden.•

Op de fiets: De Spinola-route

Ter ere van het 750- jarige bestaan van Breda (in 2002) is de ‘Spinola- route’ uitgebracht; een bijzonder mooie fietsroute van 52 kilometer langs de belegeringslinies van Breda. De fietsroute loopt door onze wijk.

Via het pontje naar Terheijden verloopt de route langs Hoge Vught, Teteringen, door Bredacentrum langs Ulvenhout door het Mastbos langs Princenhage weer naar de Haagse Beemden.

De fi etsroute is verkrijgbaar bij de VVV.

Reacties
Freek Kraus:
Hé Jeroen, Ik zie dat jij ook een fan van de lokale historie bent. Leuk daar kunnen we misschien samen nog wat mee doen voor de krant. Groet, Freek Kraus HB Nieuws

j.bogaard:
Vraag: lopend door de Vuchtpolder kom ik de naam Hartelweg tegen,wat is de uitleg van Hartel?

Reageer »